Açık veri ile serbestçe kullanılabilir veri arasındaki fark nedir?

Bir verinin internette ücretsiz görüntülenebilmesi, onu istediğiniz gibi kullanabileceğiniz anlamına gelmez. Açık veri, herkesin her amaçla erişmesine, kullanmasına, değiştirmesine ve paylaşmasına izin verilen, makine tarafından işlenebilir açık bir biçimde sunulan veridir; serbestçe kullanılabilir veri ise bağlama göre yalnızca ücretsiz erişimi veya daha geniş bir kullanım iznini ifade edebilir. Doğru karar için önce lisansı, kullanım koşullarını, atıf şartını ve kişisel veri içerip içermediğini kontrol etmelisiniz. Sonuçta bir veriyi yalnızca indirebildiğiniz için değil, izin verilen kullanım kapsamı buna uyduğu için kullanabilirsiniz.

İki ifade neden aynı anlama gelmez?​

“Açık veri” daha belirli bir kavramdır. Verinin yalnızca yayımlanmasını değil, başkalarının onu makul koşullarla erişmesini, kullanmasını, yeniden yayımlamasını veya başka çalışmalarla birleştirmesini hedefleyen bir yaklaşımı anlatır. Bu nedenle dosyanın hangi lisansla verildiği, yeniden dağıtıma izin verilip verilmediği ve teknik olarak işlenebilir olup olmadığı önem taşır.

“Serbestçe kullanılabilir” ifadesi ise tek başına yeterince açık değildir. Bazen verinin ücretsiz indirilebildiği anlamına gelir; bazen de ticari kullanım, değiştirme ve paylaşma dâhil geniş bir izni anlatmak için kullanılır. Bu iki durum aynı değildir. Ücretsiz erişilen bir veri, yalnızca kişisel inceleme için sunulmuş veya ticari kullanım, yeniden yayımlama ya da değiştirme bakımından kısıtlanmış olabilir.
Tablo, “açık veri”nin her koşulda sınırsız kullanım anlamına gelmediğini de gösterir. Örneğin atıf yapma, değişiklikleri belirtme, aynı lisansla paylaşma veya belirli kişi ve kurumları ima etmeme gibi şartlar bulunabilir. Lisansın izin vermediği bir kullanım, veri ücretsiz olsa bile güvenli kabul edilmemelidir.

Bir veriyi kullanmadan önce hangi ayrımları yapmalısınız?​

İlk ayrım ücretsiz erişim ile kullanım izni arasındadır. Bir belediyenin sitesinde indirilebilen bir Excel dosyası herkes tarafından görülebilir; ancak bu durum dosyayı kendi ürününüzde yayımlama, değiştirme veya ticari hizmette kullanma hakkını kendiliğinden vermez.

İkinci ayrım açık veri ile kişisel veri arasındadır. Bir veri kümesi açık biçimde yayımlansa bile içindeki bilgiler belirli veya belirlenebilir kişilere bağlanabiliyorsa gizlilik ve veri koruma yükümlülükleri doğabilir. İsimleri silmek de her zaman yeterli olmayabilir; yaş, mahalle, tarih ve başka kayıtlar birleştirilerek kişi yeniden belirlenebiliyorsa veri anonim kabul edilmeyebilir. Kişisel veri içeren bir kümede lisansın varlığı, veriyi sınırsız kullanma hakkı sağlamaz.

Üçüncü ayrım kaynağa erişebilmek ile verinin yeniden kullanılabilir olması arasındadır. Bir sohbet botu, uygulama veya internet sitesinden görülen bilgiler kopyalanabilir olsa da kullanım şartları, erişim sınırları ve lisans koşulları ayrıca incelenmelidir. Veriyi ekrandan okuyabilmeniz, otomatik olarak toplama veya yeniden yayımlama izni vermez.

Somut örnek: ücretsiz dosya ile açık lisanslı dosya​

Varsayımsal olarak iki dosya bulduğunuzu düşünün. Birinci dosyada yalnızca “Ücretsiz indirilebilir” yazıyor. İkinci dosyada ise lisans adı, kaynak gösterme şartı, değişiklik yapıldığında bunun belirtilmesi ve ticari kullanım koşulları açıklanıyor.

Birinci dosyayı bir raporda yalnızca incelemek mümkün olabilir; fakat veriyi kendi internet sitenizde yayımlamak veya ücretli uygulamanıza eklemek için ayrıca izin gerekebilir. İkinci dosyada lisans ticari kullanıma ve yeniden dağıtıma izin veriyorsa, belirtilen şartlara uyarak bu işlemleri yapabilirsiniz. Örneğin kaynak gösterme zorunluluğu varsa rapora veri sağlayıcısını ve lisansın istediği bilgileri eklemeniz gerekir. Veride değişiklik yaptıysanız bunu özgün veriymiş gibi sunmamalısınız.

Bu örnekte lisans, dosyanın teknik olarak kullanılmasını değil, hangi kullanımın hukuken veya sözleşmesel olarak izinli olduğunu belirler. Dosyanın Excel, CSV veya JSON olması yeniden kullanımı kolaylaştırır; tek başına kullanım hakkı oluşturmaz.

Kullanım kararını nasıl vermelisiniz?​

Bir veri kümesini kullanmadan önce şu bilgileri aynı sayfada veya veri sağlayıcının koşullarında arayın:

• Verinin lisans adı veya açık kullanım koşulları.
• Ticari kullanım, değiştirme ve yeniden yayımlama izinleri.
• Atıf, kaynak gösterme ve değişiklikleri belirtme yükümlülükleri.
• Verinin güncellik, doğruluk ve eksiksizlik konusunda bir garanti içerip içermediği.
• Kişisel veri, gizli bilgi veya üçüncü taraf hakları bakımından sınırlamalar.

Lisans açıkça yazılmamışsa “serbesttir” sonucuna varmayın. Özellikle veriyi bir üründe yayımlayacak, müşterilere sunacak veya başka kaynaklarla birleştirecekseniz izin kapsamını yazılı koşullara göre belirleyin. Kişisel veri ihtimali varsa yalnızca lisansa değil, verinin anonimleştirilip anonimleştirilmediğine ve kullanım amacınıza da bakın.

Kısaca, her açık veri yeniden kullanılabilirlik amacı taşır; fakat her açık veri sınırsız değildir. “Serbestçe kullanılabilir” ifadesi ise lisans açıklaması olmadan belirsiz kalır. En güvenli ölçüt, verinin ücretsiz olup olmadığı değil, lisansın sizin planladığınız kullanıma açıkça izin verip vermediğidir.