Bir promptu doğru incelemek için metni tek parça olarak değil, görev, bağlam ve çıktı biçimi olmak üzere üç ayrı açıdan değerlendirin. Önce yapay zekâdan ne istendiğini, sonra bu işi yapabilmesi için hangi bilgilerin verildiğini, son olarak yanıtın nasıl teslim edilmesi gerektiğini kontrol edin. Böylece eksik bilgi, belirsiz beklenti ve kullanılamayan çıktı sorunlarını önceden görebilirsiniz.
Görev, yapay zekânın gerçekleştirmesi istenen eylemdir. Örneğin “satış verilerini özetle”, “bu metni sadeleştir” veya “Excel formülünü düzelt” ifadeleri görev bölümünü oluşturur. Görev açık değilse model konu hakkında konuşabilir ancak beklenen işi tamamlamayabilir.
Bağlam, görevin doğru yapılması için gereken arka plan bilgisidir. Hedef kitle, kullanılacak veri, ülke, dil, mevcut sorun, kısıtlar ve istenen ayrıntı düzeyi bağlamın parçalarıdır. Bağlam, görevin kendisi değildir; görevin hangi koşullarda yapılacağını açıklar.
Çıktı biçimi, yanıtın nasıl sunulacağını belirtir. Paragraf, tablo, madde listesi, JSON, Excel formülü veya kısa e-posta gibi bir biçim istenebilir. Biçim belirtilmediğinde içerik doğru olsa bile doğrudan kullanılamayacak bir yanıt gelebilir.
Bu üç bölüm birbirini tamamlar. Görev “ne yapılacağını”, bağlam “hangi bilgi ve koşullarla yapılacağını”, çıktı biçimi ise “sonucun nasıl teslim edileceğini” belirler.
Aşağıdaki karşılaştırma, prompt içindeki cümlelerin hangi işleve sahip olduğunu ayırmanıza yardımcı olur.
İnceleme sırasında her bölüm için yalnızca var olup olmadığına değil, yeterince açık olup olmadığına da bakın. “Verileri analiz et” bir görevdir ancak hangi soruların yanıtlanacağı belirtilmediği için eksiktir. “Yöneticinin okuyacağı kısa bir özet hazırla” bağlam ve amaç hakkında ek bilgi verir; “üç maddelik liste kullan” ise çıktı biçimini netleştirir.
Varsayımsal olarak şu promptu ele alalım:
Bu promptta görev, satış verilerini incelemek ve değişimin olası nedenlerini belirlemektir. Bağlam; hedef okuyucunun küçük işletme yöneticisi olması, dilin sade Türkçe olması ve verinin sınırlılıklarının dikkate alınmasıdır. Çıktı biçimi ise önce üç maddelik bulgu listesi, sonra kısa bir sınırlılık paragrafıdır.
Bu ayrım, promptun güçlü ve zayıf yönlerini de gösterir. Görev anlaşılırdır; ancak hangi sütunların bulunduğu, “geçen ay” karşılaştırmasının hangi tarihlere ait olduğu ve üç bulgunun zorunlu mu yoksa veri yeterliyse mi yazılacağı belirtilmemiştir. Bu bilgiler önemliyse prompta eklenmelidir. Ayrıca “neden” ifadesi nedensellik çağrıştırabileceği için verinin yalnızca olası ilişkileri gösterebileceği açıkça yazılmalıdır.
Daha belirgin bir sürüm şöyle olabilir:
Bu sürümde görev için kullanılacak sütunlar, karşılaştırma yöntemi, kanıt sınırı, hedef kitle ve çıktı sırası daha nettir. Buna rağmen tablo verilmeden gerçek bir sonuç üretilemez; promptun çalışması için verinin de ayrıca sağlanması gerekir.
Bir cümlenin birden fazla işlevi olabilir. “Uzman olmayan kişilere yönelik kısa bir rapor hazırla” cümlesinde “rapor hazırla” görevdir; “uzman olmayan kişilere yönelik” ifadesi hedef kitle bağlamıdır; “kısa” ise çıktı uzunluğuna ilişkin biçim kısıtıdır. Bu nedenle cümleleri yalnızca konumuna göre değil, yanıtı nasıl değiştirdiğine göre sınıflandırın.
Promptta “iyi bir yanıt ver”, “en doğru yöntemi kullan” veya “anlaşılır yaz” gibi belirsiz ifadeler varsa bunları ölçülebilir hâle getirin. Örneğin “en fazla 150 kelime”, “iki seçenek sun”, “her seçeneğin avantaj ve riskini ayrı belirt” gibi sınırlar, modelin neye göre yanıt vereceğini açıklar. Ancak gereksiz kısıt eklemek de promptu zorlaştırabilir; yalnızca sonucu gerçekten değiştiren koşulları koruyun.
İyi bir prompt incelendiğinde şu dört soruya açık yanıt alınır: Yapılacak iş nedir, iş hangi bilgiye dayanır, hangi sınırlar geçerlidir ve sonuç hangi biçimde teslim edilecektir? Bu sorulardan biri yanıtlanamıyorsa promptu çalıştırmadan önce ilgili bölümü düzeltin.
Görev açık ama bağlam eksikse gerekli veri ve hedef kitleyi ekleyin. Bağlam yeterli ama sonuç düzensizse çıktı biçimini yazın. Biçim açık olduğu hâlde yanıt amaca ulaşmıyorsa görevi eylem ve ölçüt içerecek şekilde yeniden kurun. Bu yöntem, promptu yalnızca uzunluğuna göre değil, beklenen sonucu üretme yeterliliğine göre değerlendirmenizi sağlar.
Üç temel bölüm neyi gösterir?
Görev, yapay zekânın gerçekleştirmesi istenen eylemdir. Örneğin “satış verilerini özetle”, “bu metni sadeleştir” veya “Excel formülünü düzelt” ifadeleri görev bölümünü oluşturur. Görev açık değilse model konu hakkında konuşabilir ancak beklenen işi tamamlamayabilir.
Bağlam, görevin doğru yapılması için gereken arka plan bilgisidir. Hedef kitle, kullanılacak veri, ülke, dil, mevcut sorun, kısıtlar ve istenen ayrıntı düzeyi bağlamın parçalarıdır. Bağlam, görevin kendisi değildir; görevin hangi koşullarda yapılacağını açıklar.
Çıktı biçimi, yanıtın nasıl sunulacağını belirtir. Paragraf, tablo, madde listesi, JSON, Excel formülü veya kısa e-posta gibi bir biçim istenebilir. Biçim belirtilmediğinde içerik doğru olsa bile doğrudan kullanılamayacak bir yanıt gelebilir.
Bu üç bölüm birbirini tamamlar. Görev “ne yapılacağını”, bağlam “hangi bilgi ve koşullarla yapılacağını”, çıktı biçimi ise “sonucun nasıl teslim edileceğini” belirler.
Bir promptu incelerken kullanılacak ölçütler
Aşağıdaki karşılaştırma, prompt içindeki cümlelerin hangi işleve sahip olduğunu ayırmanıza yardımcı olur.
| Bölüm | Kontrol sorusu | Eksik olduğunda görülen sorun |
|---|---|---|
| Görev | Modelden tam olarak hangi eylem isteniyor? | Genel, konu dışı veya tamamlanmamış yanıt |
| Bağlam | Modelin doğru karar vermesi için hangi bilgi gerekli? | Yanlış varsayım veya hedefe uymayan öneri |
| Çıktı biçimi | Yanıt hangi yapıda ve ne kadar ayrıntıyla sunulmalı? | Kullanması zor, düzensiz veya beklenmeyen çıktı |
Örnek promptu baştan sona inceleme
Varsayımsal olarak şu promptu ele alalım:
Aşağıdaki satış verilerini incele. Geçen aya göre satışların neden değişmiş olabileceğini belirle. Analizi, küçük bir işletmenin yöneticisinin anlayacağı sade Türkçeyle yaz. Önce üç maddelik bulgu listesi, ardından verideki sınırlılıkları açıklayan kısa bir paragraf ver. Kesin kanıt olmayan nedenleri olasılık olarak belirt.Bu promptta görev, satış verilerini incelemek ve değişimin olası nedenlerini belirlemektir. Bağlam; hedef okuyucunun küçük işletme yöneticisi olması, dilin sade Türkçe olması ve verinin sınırlılıklarının dikkate alınmasıdır. Çıktı biçimi ise önce üç maddelik bulgu listesi, sonra kısa bir sınırlılık paragrafıdır.
Bu ayrım, promptun güçlü ve zayıf yönlerini de gösterir. Görev anlaşılırdır; ancak hangi sütunların bulunduğu, “geçen ay” karşılaştırmasının hangi tarihlere ait olduğu ve üç bulgunun zorunlu mu yoksa veri yeterliyse mi yazılacağı belirtilmemiştir. Bu bilgiler önemliyse prompta eklenmelidir. Ayrıca “neden” ifadesi nedensellik çağrıştırabileceği için verinin yalnızca olası ilişkileri gösterebileceği açıkça yazılmalıdır.
Daha belirgin bir sürüm şöyle olabilir:
Satış tablosundaki Ürün, Geçen Ay Satışı ve Bu Ay Satışı sütunlarını karşılaştır. En büyük artış ve düşüşleri belirle; yalnızca tabloda görülen değişimleri kullanarak olası açıklamalar sun. Nedenselliği kanıtlanmamış durumları kesin gerçek gibi yazma. Yanıtı küçük bir işletme yöneticisinin anlayacağı sade Türkçeyle hazırla: önce en fazla üç maddelik bulgu listesi, ardından verinin neyi kanıtlamadığını açıklayan tek paragraf ver.Bu sürümde görev için kullanılacak sütunlar, karşılaştırma yöntemi, kanıt sınırı, hedef kitle ve çıktı sırası daha nettir. Buna rağmen tablo verilmeden gerçek bir sonuç üretilemez; promptun çalışması için verinin de ayrıca sağlanması gerekir.
Görev, bağlam ve biçim birbirine karışıyorsa
Bir cümlenin birden fazla işlevi olabilir. “Uzman olmayan kişilere yönelik kısa bir rapor hazırla” cümlesinde “rapor hazırla” görevdir; “uzman olmayan kişilere yönelik” ifadesi hedef kitle bağlamıdır; “kısa” ise çıktı uzunluğuna ilişkin biçim kısıtıdır. Bu nedenle cümleleri yalnızca konumuna göre değil, yanıtı nasıl değiştirdiğine göre sınıflandırın.
Promptta “iyi bir yanıt ver”, “en doğru yöntemi kullan” veya “anlaşılır yaz” gibi belirsiz ifadeler varsa bunları ölçülebilir hâle getirin. Örneğin “en fazla 150 kelime”, “iki seçenek sun”, “her seçeneğin avantaj ve riskini ayrı belirt” gibi sınırlar, modelin neye göre yanıt vereceğini açıklar. Ancak gereksiz kısıt eklemek de promptu zorlaştırabilir; yalnızca sonucu gerçekten değiştiren koşulları koruyun.
İnceleme sonunda neye karar verilmeli?
İyi bir prompt incelendiğinde şu dört soruya açık yanıt alınır: Yapılacak iş nedir, iş hangi bilgiye dayanır, hangi sınırlar geçerlidir ve sonuç hangi biçimde teslim edilecektir? Bu sorulardan biri yanıtlanamıyorsa promptu çalıştırmadan önce ilgili bölümü düzeltin.
Görev açık ama bağlam eksikse gerekli veri ve hedef kitleyi ekleyin. Bağlam yeterli ama sonuç düzensizse çıktı biçimini yazın. Biçim açık olduğu hâlde yanıt amaca ulaşmıyorsa görevi eylem ve ölçüt içerecek şekilde yeniden kurun. Bu yöntem, promptu yalnızca uzunluğuna göre değil, beklenen sonucu üretme yeterliliğine göre değerlendirmenizi sağlar.
